Την ανάγκη να αποκτήσει η Ελλάδα μια συνεκτική στρατηγική για τις σχέσεις της με την Τουρκία ανέδειξε ο Ευάγγελος Βενιζέλος, επισημαίνοντας ότι η ολοκλήρωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο δεν πρόκειται να διευθετήσει τις διαχρονικές διαφορές με την Άγκυρα. Ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, μιλώντας στην ΕΡΤ και τον Γιώργο Κουβαρά, αναφέρθηκε στις διπλωματικές προκλήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, αμφισβήτησε την ύπαρξη ουσιαστικής εθνικής συνεννόησης και υπογράμμισε ότι καμία ξένη δύναμη δεν μπορεί να αναλάβει την επίλυση των ελληνοτουρκικών ζητημάτων αντί της Αθήνας.
Στη συνέντευξή του τοποθετήθηκε επίσης για την πορεία της ελληνικής οικονομίας, τις προοπτικές σχηματισμού κυβερνήσεων συνεργασίας και τις πολιτικές εξελίξεις. Αναφέρθηκε στις σχέσεις του με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, στη θέση του απέναντι στο ΠΑΣΟΚ, αλλά και στις κινήσεις του Αλέξη Τσίπρα και του Αντώνη Σαμαρά. Παράλληλα, εξέφρασε τις απόψεις του για τη δικαστική διερεύνηση υποθέσεων που αφορούν πολιτικά πρόσωπα, αφήνοντας αναπάντητο το ερώτημα εάν θα επέστρεφε στην ενεργό πολιτική.
Οι εκκρεμότητες με την Τουρκία πέρα από την ηλεκτρική διασύνδεση
Σχολιάζοντας την κατασκευή της υποθαλάσσιας ηλεκτρικής σύνδεσης Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, ο Ευάγγελος Βενιζέλος σημείωσε ότι το εγχείρημα βρίσκεται εδώ και χρόνια στο προσκήνιο, χωρίς να έχουν ξεπεραστεί όλα τα εμπόδια. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι προβληματισμοί της Λευκωσίας για την οικονομική του διάσταση και οι δυσκολίες που απορρέουν από τις γεωπολιτικές ισορροπίες.
Ιδιαίτερη μνεία έκανε στα γεγονότα που είχαν εκτυλιχθεί ανοιχτά της Κάσου το 2024, όταν οι εργασίες έρευνας για την εγκατάσταση του καλωδίου είχαν σταματήσει. Υπενθύμισε, ωστόσο, ότι η τοποθέτηση αντίστοιχων υποδομών δεν αποτελεί πρωτοφανή δραστηριότητα στην περιοχή, επικαλούμενος το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο «Αφροδίτη», που συνέδεσε την Κρήτη με την Κύπρο το 1974.
«Δεν πρέπει το καλώδιο να μας κρύβει τα βασικά θέματα», τόνισε, θέλοντας να καταστήσει σαφές ότι το συγκεκριμένο έργο δεν πρέπει να αποσπά την προσοχή από τις ουσιαστικές διπλωματικές εκκρεμότητες.
Όπως εξήγησε, η Ελλάδα δεν έχει καταλήξει σε συμφωνίες για τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών της με την Τουρκία, τη Λιβύη και την Αλβανία. Αντίθετα, έχει προχωρήσει σε μερική συμφωνία με την Αίγυπτο και σε πλήρη οριοθέτηση με την Ιταλία.
Παράλληλα, υπενθύμισε ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις δεν περιορίζονται στην υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ, αλλά επεκτείνονται σε ζητήματα όπως το καθεστώς στρατιωτικής παρουσίας στα ελληνικά νησιά και το εύρος του εθνικού εναέριου χώρου των 10 ναυτικών μιλίων.
«Αν τοποθετήσουμε το καλώδιο χωρίς κανένα πρόβλημα, δεν θα έχουμε λύσει κανένα από τα θέματα αυτά», επισήμανε.
Τι προβλέπει το διεθνές δίκαιο για τα υποθαλάσσια έργα
Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών προχώρησε σε διευκρινίσεις σχετικά με το νομικό πλαίσιο που διέπει τις εγκαταστάσεις στον βυθό της θάλασσας, εξηγώντας ότι δεν ισχύουν οι ίδιοι κανόνες για τα καλώδια και τους αγωγούς.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, η χάραξη της διαδρομής ενός υποθαλάσσιου αγωγού προϋποθέτει συνεννόηση, ενώ η εγκατάσταση καλωδίων αποτελεί δικαίωμα που αναγνωρίζεται από το διεθνές δίκαιο, με τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
«Τα καλώδια τα τοποθετείς ούτως ή άλλως», ανέφερε, διευκρινίζοντας ότι η άσκηση αυτού του δικαιώματος δεν ισοδυναμεί με καθορισμό των ορίων της υφαλοκρηπίδας ή της ΑΟΖ.
Εξήγησε ακόμη ότι ακόμη και μια αντίρρηση χωρίς ισχυρό νομικό έρεισμα μπορεί να προκαλέσει πρακτικές δυσκολίες, τις οποίες τα εμπλεκόμενα κράτη καλούνται να διαχειριστούν μέσω της διπλωματίας.
Κατά τον ίδιο, οι διαφορές για την οριοθέτηση θαλάσσιων περιοχών μπορούν να διευθετηθούν οριστικά είτε με διακρατική συμφωνία είτε με προσφυγή σε αρμόδιο διεθνές δικαστικό όργανο.
Ξεχωριστή αναφορά έκανε στις NAVTEX που εκδίδουν η Αθήνα και η Άγκυρα σε σχέση με τις θαλάσσιες έρευνες, αποσαφηνίζοντας τη λειτουργία τους.
«Η NAVTEX αφορά τη θαλάσσια ασφάλεια. Δεν αφορά την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ», υπογράμμισε.
Πρόσθεσε ότι οι δύο χώρες έχουν ήδη γνωστοποιήσει επισήμως στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών τις αντίστοιχες θέσεις τους για τις θαλάσσιες ζώνες. Αναφέρθηκε επίσης στις διαφορετικές προσεγγίσεις τους για τις περιοχές αρμοδιότητας έρευνας και διάσωσης.
Όσον αφορά τον ρόλο των νησιών στην οριοθέτηση, εξήγησε ότι η διεθνής νομολογία εξετάζει την επίδρασή τους με βάση τα ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά κάθε περίπτωσης.
Τα όρια της γαλλικής υποστήριξης και ο ρόλος των συμμάχων
Στο ζήτημα της φερόμενης γαλλικής διπλωματικής παρέμβασης προς την Άγκυρα αναφέρθηκε επίσης ο Ευάγγελος Βενιζέλος, με αφορμή δημοσιεύματα για ρηματική διακοίνωση που συνδέεται με τις δραστηριότητες γαλλικού ερευνητικού πλοίου.
Διευκρίνισε ότι ο όρος note verbale περιγράφει επίσημη γραπτή διπλωματική επικοινωνία και όχι προφορικό διάβημα.
Πάντως, απέφυγε να επιβεβαιώσει ότι έχει αποσταλεί τέτοιο έγγραφο, επισημαίνοντας πως δεν διαθέτει γνώση ούτε για την ύπαρξή του ούτε για όσα ενδεχομένως περιλαμβάνει.
Σχολίασε ακόμη τις πληροφορίες σχετικά με επαφή της Γαλλίδας πρέσβεως στην τουρκική πρωτεύουσα με υφυπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, χωρίς να υιοθετήσει τις εκτιμήσεις που διατυπώθηκαν για το περιεχόμενο ή την έκβασή της.
«Δεν χρειάζεται να μιλάμε για υποχωρήσεις. Όλοι είμαστε εξίσου πατριώτες και όλοι θέλουμε να κάνουμε το καλύτερο. Αλλά πρέπει να ξέρουμε τα νομικά και τεχνικά ζητήματα διότι ο ερασιτεχνισμός είναι επικίνδυνος», ανέφερε.
Ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης υπενθύμισε ότι το Παρίσι διατηρεί αυτοτελή συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο, τόσο σε οικονομικό όσο και σε στρατηγικό επίπεδο. Επισήμανε ότι την κατασκευή του καλωδίου έχει αναλάβει γαλλική επιχείρηση, ενώ το πλοίο που πραγματοποιεί τις έρευνες φέρει τη σημαία της Γαλλίας.
«Δεν νομίζω ότι η γαλλοτουρκική σχέση προσδιορίζεται μόνο επί τη βάσει του καλωδίου ή μόνο επί τη βάσει των ελληνικών συμφερόντων», σημείωσε.
Με αυτή την επισήμανση υποστήριξε ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται στην προσδοκία πως η Γαλλία ή οι ΗΠΑ θα αναλάβουν να διευθετήσουν τις διαφορές της χώρας με την Τουρκία.
Αναγνώρισε τη σημασία των διεθνών συμμαχιών, διευκρινίζοντας όμως ότι δεν αποτελούν εναλλακτική λύση απέναντι στη διπλωματική διαπραγμάτευση, στις συμφωνίες οριοθέτησης και στις διαδικασίες διεθνούς δικαιοδοσίας.
Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ της ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ των κρατών της Ανατολικής Μεσογείου, επισημαίνοντας ότι η αμυντική ενίσχυση, παρά την αναγκαιότητά της, δεν αρκεί για να αντιμετωπιστούν οι μακροχρόνιες εκκρεμότητες.
Οι ενστάσεις Βενιζέλου για την απουσία κοινής εθνικής γραμμής
Όταν κλήθηκε να αξιολογήσει τους χειρισμούς του Κυριάκου Μητσοτάκη και του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη σχετικά με την ηλεκτρική διασύνδεση, ο Ευάγγελος Βενιζέλος δεν θέλησε να προχωρήσει σε συγκεκριμένες υποδείξεις μέσω της συνέντευξης.
«Δεν θα πω τηλεοπτικά συστάσεις», ανέφερε, εξηγώντας ότι η επιτυχία ή η αποτυχία της κυβερνητικής διαχείρισης θα φανεί τόσο από την υλοποίηση του έργου όσο και από τις επιπτώσεις των διπλωματικών ενεργειών που έχουν προηγηθεί.
Επέλεξε, ωστόσο, να επικεντρωθεί σε ένα ευρύτερο πρόβλημα, το οποίο εντοπίζει στην αδυναμία των πολιτικών δυνάμεων να συμφωνήσουν σε συγκεκριμένες επιλογές εξωτερικής πολιτικής.
Κατά την εκτίμησή του, η γενική αποδοχή του διεθνούς δικαίου ως βασικής αρχής δεν αρκεί, εφόσον δεν συνοδεύεται από συνεννόηση για τον τρόπο αντιμετώπισης των πραγματικών διαφορών.
«Τώρα υπάρχει εθνικό μέτωπο στην αφήγηση», σχολίασε, εκφράζοντας παράλληλα την άποψη ότι το παρατεταμένο προεκλογικό κλίμα περιορίζει ακόμη περισσότερο τις δυνατότητες πολιτικής σύγκλισης.
Για να εξηγήσει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η λήψη αποφάσεων σε ευαίσθητα εθνικά ζητήματα, επικαλέστηκε το «σύνδρομο της Ζυρίχης και του Λονδίνου», παραπέμποντας στις ιστορικές αντιπαραθέσεις γύρω από τις συμφωνίες που οδήγησαν στη δημιουργία της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Υποστήριξε ότι ο φόβος της πολιτικής κατηγορίας περί εθνικής υποχώρησης εξακολουθεί να λειτουργεί ανασταλτικά για την ανάληψη πρωτοβουλιών.
Επανέφερε, μάλιστα, την παλαιότερη διαπίστωσή του περί «μη διακυβερνήσιμης χώρας», εξηγώντας ότι αναφέρεται σε μια γενικότερη δυσλειτουργία του πολιτικού συστήματος, το οποίο δυσκολεύεται να χαράξει πολιτική με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
«Δεν είναι πρόβλημα αφήγησης. Είναι πρόβλημα πραγματικά στρατηγικής», τόνισε.
Η ακρίβεια, η ανάπτυξη και οι προϋποθέσεις πολιτικής συνεννόησης
Στρέφοντας τη συζήτηση στην οικονομία, ο Ευάγγελος Βενιζέλος παραδέχθηκε ότι η χώρα έχει σημειώσει βήματα προόδου, εκτίμησε όμως ότι οι επιδόσεις αυτές υπολείπονται των δυνατοτήτων που δημιουργήθηκαν μετά την έξοδο από τη μακροχρόνια οικονομική κρίση.
Εστίασε στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά εξαιτίας των ανατιμήσεων, στη μείωση της πραγματικής αγοραστικής δύναμης και στο φαινόμενο των εργαζομένων που εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωποι με τη φτώχεια.
Αναφερόμενος στον πληθωρισμό, τον χαρακτήρισε «τη χειρότερη μορφή φορολογίας», συνδέοντάς τον με τη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων.
Εξήγησε ότι η αύξηση του ΑΕΠ σε ονομαστικούς όρους, όπως και η ενίσχυση των φορολογικών εισπράξεων, μπορεί να αποτυπώνεται θετικά στα δημόσια οικονομικά, χωρίς να μεταφράζεται υποχρεωτικά σε αντίστοιχη άνοδο του επιπέδου διαβίωσης.
Στο πλαίσιο αυτό, υποστήριξε την ανάγκη διαμόρφωσης μιας νέας συμφωνίας για την κοινωνική και παραγωγική ανάπτυξη, η οποία θα ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, διατηρώντας παράλληλα την κοινωνική συνοχή.
Για τη διακυβέρνηση της χώρας εξέφρασε την άποψη ότι οι συνεργασίες μεταξύ περισσότερων πολιτικών δυνάμεων θα μπορούσαν να διευκολύνουν την αντιμετώπιση σημαντικών προβλημάτων. Αναγνώρισε, ωστόσο, ότι οι σημερινές πολιτικές συνθήκες δεν ευνοούν τέτοιες πρωτοβουλίες.
Επικαλέστηκε την εμπειρία των κυβερνήσεων που σχηματίστηκαν κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, σημειώνοντας ότι μια αυτοδύναμη κυβέρνηση μπορεί να εξασφαλίζει λειτουργικότητα, αλλά δεν εγγυάται την ευρύτερη πολιτική συμφωνία που απαιτούν οι μεγάλες εθνικές επιλογές.
Η σχέση με τον πρωθυπουργό και οι εξελίξεις στην αντιπολίτευση
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος αναφέρθηκε και στον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύονται οι δημόσιες τοποθετήσεις του για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, απορρίπτοντας την άποψη ότι η θετική αξιολόγηση συγκεκριμένων ενεργειών του πρωθυπουργού υποδηλώνει πολιτική προσέγγιση.
Αφορμή αποτέλεσαν σχόλιά του για την παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
«Εγώ θέλω να διατηρώ την ικανότητα να συνομιλώ με τους πάντες», σημείωσε, υποστηρίζοντας ότι η δυνατότητα επικοινωνίας μεταξύ πολιτικών προσώπων είναι απαραίτητη, ιδιαίτερα όταν τίθενται ζητήματα εθνικής σημασίας ή θεσμικής λειτουργίας.
Παράλληλα, επανέλαβε ότι παραμένει πολιτικά συνδεδεμένος με το ΠΑΣΟΚ και ότι υποστηρίζει την ηγεσία του.
Κατά την άποψή του, το κόμμα οφείλει να προβάλλει πιο αποτελεσματικά τον ρόλο που διαδραμάτισε κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, τόσο στη διαχείριση των δυσκολιών όσο και στη διασφάλιση της σταθερότητας.
«Θέλω το ΠΑΣΟΚ να πάει όσο γίνεται καλύτερα», ανέφερε.
Όσον αφορά τα πιθανά κυβερνητικά σχήματα μετά τις επόμενες εκλογές, δεν θέλησε να υποδείξει με ποιες πολιτικές δυνάμεις θα μπορούσε να συνεργαστεί το ΠΑΣΟΚ.
Επισήμανε, πάντως, ότι η υπόθεση των τηλεφωνικών παρακολουθήσεων έχει δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στις σχέσεις του κόμματος με την κυβέρνηση, ενώ αναγνώρισε την ύπαρξη σημαντικών πολιτικών διαφορών και με τον Αλέξη Τσίπρα.
Για τις πρωτοβουλίες του πρώην πρωθυπουργού εκτίμησε ότι στόχος του είναι να καταλάβει τον πολιτικό χώρο του ΣΥΡΙΖΑ, αξιοποιώντας την αποδυνάμωση και τις εσωτερικές αναταράξεις που έχει αντιμετωπίσει το κόμμα.
Αναφερόμενος στον Αντώνη Σαμαρά, τον τοποθέτησε στον ευρύτερο χώρο της συντηρητικής παράταξης, τον οποίο περιέγραψε ως πολιτικά κατακερματισμένο.
Σε κάθε περίπτωση, υπογράμμισε ότι οι μετεκλογικές εξελίξεις δεν μπορούν να καθοριστούν εκ των προτέρων, καθώς οι αποφάσεις των ψηφοφόρων θα διαμορφώσουν τις δυνατότητες συνεργασίας.
Η δικαστική λογοδοσία των πολιτικών και το ερώτημα της επιστροφής
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης κλήθηκε να σχολιάσει τη συζήτηση για ενδεχόμενες παραπομπές πολιτικών προσώπων ενώπιον ειδικών δικαστηρίων.
Ανατρέχοντας σε προηγούμενες δεκαετίες, υπενθύμισε τις δικαστικές υποθέσεις στις οποίες είχαν εμπλακεί ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης.
Διευκρίνισε ότι δεν θεωρεί πως τα πολιτικά πρόσωπα πρέπει να εξαιρούνται από τον δικαστικό έλεγχο όταν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις τέλεσης αξιόποινων πράξεων. Διαχώρισε, ωστόσο, τη νόμιμη αναζήτηση ευθυνών από τη χρησιμοποίηση της ποινικής διαδικασίας ως μέσου πολιτικής αντιπαράθεσης.
«Είμαι υπέρ των ειδικών δικαστηρίων όταν υπάρχουν κραυγαλέες περιπτώσεις», ανέφερε.
Ερωτηθείς εάν εξετάζει το ενδεχόμενο να αναλάβει εκ νέου ενεργό πολιτικό ρόλο, απέφυγε να αποκαλύψει τις προσωπικές του προθέσεις.
Όπως εξήγησε, μια δημόσια συζήτηση γύρω από πιθανή επιστροφή του θα μπορούσε να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι παρεμβάσεις του, περιορίζοντας την ανεξαρτησία και την αξιοπιστία που επιθυμεί να διατηρεί.
Ολοκληρώνοντας την τοποθέτησή του, υποστήριξε ότι η πραγματική στάση των πολιτικών απέναντι στην πατρίδα αποδεικνύεται στις περιόδους κατά τις οποίες η χώρα αντιμετωπίζει σοβαρές δοκιμασίες, θέτοντας ως καθοριστικό κριτήριο το ερώτημα: «Τι έκανες στον πόλεμο;»
