Δεν ήταν μια παραίτηση της τελευταίας στιγμής. Ήταν το τέλος μιας προδιαγεγραμμένης πορείας, που εδώ και εβδομάδες φαινόταν ότι οδηγούσε αναπόφευκτα σε αδιέξοδο. Ο Σωκράτης Φάμελλος αποχώρησε από την προεδρία του ΣΥΡΙΖΑ, αφήνοντας πίσω του ένα κόμμα βαθιά διχασμένο, χωρίς ενιαία στρατηγική και με ανοιχτό πλέον το ερώτημα όχι μόνο για τον διάδοχό του, αλλά και για το ίδιο το μέλλον του κόμματος.
Η απόφαση του Σωκράτη Φάμελλου ανακοινώθηκε το απόγευμα της Πέμπτης, ύστερα από σύσκεψη στα γραφεία του ΣΥΡΙΖΑ με τους στενούς συνεργάτες του, μεταξύ των οποίων ο Χρήστος Γιαννούλης και η Αναστασία Σαπουνά. Εκεί ενημέρωσε για την πρόθεσή του να εγκαταλείψει την προεδρία και δόθηκε το σήμα για την ενεργοποίηση των καταστατικών διαδικασιών.
Ο ίδιος επέλεξε να παραμείνει βουλευτής και μέλος του ΣΥΡΙΖΑ, διευκρινίζοντας ότι αποχωρεί μόνο από την ηγεσία. Στη δήλωσή του έκανε λόγο για αδυναμία να υπηρετήσει «ένα άλλο πολιτικό σχέδιο», υπογραμμίζοντας ότι δεν επιθυμεί να αποτελέσει μέρος ενός νέου διχασμού στον προοδευτικό χώρο.
Πίσω από τη λιτή ανακοίνωση, όμως, κρύβεται ένα παρασκήνιο εβδομάδων, κατά τη διάρκεια των οποίων η ηγεσία του βρέθηκε αντιμέτωπη με διαρκείς εσωκομματικές αμφισβητήσεις, αντικρουόμενες στρατηγικές και την ολοένα μεγαλύτερη επιρροή που ασκούσε στο πολιτικό σκηνικό η πρωτοβουλία του Αλέξη Τσίπρα για την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη.
Η ηγεσία που έμεινε χωρίς πολιτικό έδαφος
Η παραίτηση του Σωκράτη Φάμελλου δεν προέκυψε ως αποτέλεσμα ενός μεμονωμένου γεγονότος. Ήταν η κατάληξη μιας διαρκούς πολιτικής φθοράς, που επιταχύνθηκε μετά τη δημιουργία της ΕΛΑΣ και τις συνεχείς αποχωρήσεις στελεχών προς το νέο εγχείρημα.
Το μεγαλύτερο πλήγμα για την ηγεσία του δεν ήταν μόνο οι μετακινήσεις στελεχών, αλλά η αδυναμία να εφαρμοστεί στην πράξη η γραμμή που ο ίδιος είχε εισηγηθεί για πολιτική σύγκλιση με την πρωτοβουλία του Αλέξη Τσίπρα. Όσο περνούσαν οι ημέρες γινόταν ολοένα πιο εμφανές ότι η επιλογή αυτή δεν μπορούσε να βρει κοινό βηματισμό ούτε μέσα στον ΣΥΡΙΖΑ ούτε απέναντι στην ίδια την ΕΛΑΣ.
Οι εξελίξεις κορυφώθηκαν όταν ο Αλέξης Τσίπρας κατέστησε σαφές ότι θεωρεί τον ιστορικό κύκλο του ΣΥΡΙΖΑ ολοκληρωμένο, στερώντας από την ηγεσία Φάμελλου το βασικό πολιτικό επιχείρημα πάνω στο οποίο είχε επενδύσει για τη διατήρηση της συνοχής του κόμματος.
Παράλληλα, σύμφωνα με κομματικές πηγές, πληθαίναν οι πληροφορίες ότι αρκετοί βουλευτές δεν προτίθεντο να συμμετάσχουν στην κρίσιμη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής, εξέλιξη που ενίσχυσε την αίσθηση ότι ο πρόεδρος είχε πλέον απολέσει την αναγκαία πολιτική πλειοψηφία ακόμη και στο εσωτερικό της παράταξης.
Το σφυροκόπημα από Πολάκη, Παππά και Δούρου
Οι εσωκομματικές πιέσεις είχαν πλέον λάβει δημόσιο χαρακτήρα. Ο Παύλος Πολάκης είχε ζητήσει ευθέως την αποχώρηση του προέδρου, υποστηρίζοντας ότι η ηγεσία αδυνατεί να διαχειριστεί τη βαθιά κρίση που διαπερνά το κόμμα. Την ίδια στιγμή, ο Νίκος Παππάς, σε κοινή γραμμή με τη Ρένα Δούρου, προωθούσε το μοντέλο της συλλογικής ηγεσίας, εκτιμώντας ότι ο ΣΥΡΙΖΑ χρειάζεται μια συνολική αλλαγή στον τρόπο λήψης των αποφάσεων. Οι παρεμβάσεις αυτές έδειξαν ότι η αμφισβήτηση είχε πλέον ξεπεράσει τα όρια της πολιτικής διαφωνίας. Το ερώτημα δεν ήταν μόνο ποια στρατηγική πρέπει να ακολουθήσει ο ΣΥΡΙΖΑ, αλλά ποιος και με ποιο μοντέλο θα τον διοικήσει την επόμενη ημέρα.
Αιχμές προς όλες τις πλευρές
Στην αποχαιρετιστήρια δήλωσή του ο Σωκράτης Φάμελλος απέφυγε τις προσωπικές αναφορές, αλλά άφησε σαφείς πολιτικές αιχμές. Κατηγόρησε την πλευρά της ΕΛΑΣ ότι δεν ανταποκρίθηκε στις προσπάθειες συνεργασίας, ενώ ταυτόχρονα έστρεψε τα βέλη του και προς στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, υποστηρίζοντας ότι υπονόμευσαν εξαρχής τη στρατηγική της συνεννόησης. Με τον τρόπο αυτό επιχείρησε να καταστήσει σαφές ότι η αποχώρησή του δεν αποτελεί προσωπική επιλογή αποστράτευσης, αλλά συνέπεια μιας πολιτικής πραγματικότητας που, κατά την εκτίμησή του, είχε πλέον διαμορφωθεί εις βάρος της ηγεσίας του.
Η μάχη μεταφέρεται στην Κεντρική Επιτροπή
Η παραίτηση όχι μόνο δεν εκτόνωσε την κρίση, αλλά λειτούργησε ως επιταχυντής των εξελίξεων επιβεβαιώνοντας πως ενός κακού μύρια έπονται. Λίγα μόλις λεπτά μετά την ανακοίνωσή της παραίτησης Φάμελλου η αναπληρώτρια γραμματέας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Αναστασία Σαπουνά, μιλώντας στην ΕΡΤ ανακοίνωσε την αναβολή της σαββατιάτικης συνεδρίασης της Κεντρικής Επιτροπής λέγοντας συγκεκριμένα πως «θα συγκληθεί άμεσα η Πολιτική Γραμματεία του Κόμματος για να καθορίσει τα επόμενα βήματα».
Πρώτος που πέρασε στην αντεπίθεση ήταν ο Παύλος Πολάκης που υποστήριξε ότι η συνεδρίαση συγκλήθηκε ύστερα από αίτημα των μελών της Κεντρικής Επιτροπής και συνεπώς «κανείς δεν μπορεί να την αναβάλει», καλώντας όλα τα μέλη να δώσουν κανονικά το παρών. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Νίκος Παππάς, ο οποίος έκανε λόγο για «κρίσιμες ώρες» και τόνισε ότι κανένα πρόσωπο δεν διαθέτει την αρμοδιότητα να στερήσει από τα μέλη του κόμματος το δικαίωμα να αποφασίσουν για τις εξελίξεις. Είναι ανοιχτό το ενδεχόμενο να τεθεί πρόταση για έκτακτο συνέδριο για ανάδειξη νέας ηγεσίας ή να ενεργοποιηθεί η δυνατότητα, μέσω της ΚΕ, να οριστεί συλλογική ηγεσία.
Πλέον, οι επόμενες πολιτικές κινήσεις στον ΣΥΡΙΖΑ αποκτούν χαρακτηριστικά πολιτικής αναμέτρησης καθώς πλέον δεν θα κριθεί μόνο ο τρόπος διαχείρισης της παραίτησης του Σωκράτη Φάμελλου, αλλά και ποια πολιτική γραμμή θα επικρατήσει στον ΣΥΡΙΖΑ την επόμενη ημέρα.
Το τέλος μιας μεταβατικής ηγεσίας και η αρχή μιας νέας κρίσης
Ο Σωκράτης Φάμελλος ανέλαβε την ηγεσία σε μια περίοδο κατά την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ αναζητούσε σταθερότητα μετά τις συνεχείς αναταράξεις των τελευταίων ετών. Αποχωρεί αφήνοντας πίσω του ένα κόμμα ακόμη πιο κατακερματισμένο, με αμφισβητούμενες ισορροπίες και χωρίς σαφές κέντρο λήψης αποφάσεων. Η μάχη που ανοίγει πλέον δεν αφορά μόνο το πρόσωπο που θα τον διαδεχθεί.
Αφορά στην ίδια την ταυτότητα του ΣΥΡΙΖΑ, τις σχέσεις του με την ΕΛΑΣ, τον ρόλο που θα διαδραματίσει ο Αλέξης Τσίπρας στις εξελίξεις και το εάν η Κουμουνδούρου μπορεί να διατηρήσει την πολιτική και οργανωτική της αυτονομία ή θα οδηγηθεί σε μια ακόμη βαθύτερη αναδιάταξη του χώρου της Κεντροαριστεράς.
Με αυτά τα δεδομένα, η παραίτηση Φάμελλου δεν κλείνει έναν κύκλο. Αντιθέτως, αποτελεί το εναρκτήριο γεγονός μιας νέας εσωκομματικής αναμέτρησης, οι συνέπειες της οποίας αναμένεται να καθορίσουν όχι μόνο την πορεία του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά συνολικά τις ισορροπίες στον προοδευτικό χώρο το επόμενο διάστημα.
