Ένα νέο «εργαλείο αλληλεγγύης» για τη στήριξη των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που θα επιλέξουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από την Κίνα σε κρίσιμες προμήθειες επεξεργάζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, με στόχο να περιορίσει τις επιπτώσεις μιας πιθανής κινεζικής αντίδρασης σε περίπτωση εμπορικής σύγκρουσης.
Ωστόσο, η εφαρμογή του συγκεκριμένου μηχανισμού θα έχει σημαντικό δημοσιονομικό κόστος και θα απαιτήσει χρηματοδότηση, την ώρα που τα κράτη-μέλη διαπραγματεύονται το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της Ένωσης και αρκετές κυβερνήσεις πιέζουν για περιορισμό των δαπανών.
Σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τις σχετικές συζητήσεις, το ακριβές ποσό που θα χρειαστεί να διατεθεί δεν έχει ακόμη καθοριστεί, καθώς θα εξαρτηθεί μεταξύ άλλων από την ένταση και την έκταση των πιθανών κινεζικών αντιμέτρων. Ωστόσο, το κόστος θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα υψηλό, δεδομένου του μεγέθους των βιομηχανικών κλάδων και του εμπορίου που επηρεάζονται.
Η πρωτοβουλία αποτελεί μέρος της ευρύτερης προσπάθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντιμετωπίσει το διευρυνόμενο εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα, το οποίο πλέον ξεπερνά τα 360 δισ. ευρώ (411 δισ. δολάρια) και αφορά το σύνολο των κρατών-μελών.
Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι οι εκπρόσωποι των κρατών-μελών ενημερώθηκαν για την εξέλιξη των σχεδιασμών αυτή την εβδομάδα, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έχει την αρμοδιότητα για τα εμπορικά ζητήματα της Ένωσης, απέφυγε να σχολιάσει.
Η ευρωπαϊκή στρατηγική απέναντι στο Πεκίνο
Το νέο εργαλείο εντάσσεται στη συνολική στρατηγική των Βρυξελλών για την επαναδιαμόρφωση των εμπορικών σχέσεων με το Πεκίνο, η οποία βασίζεται σε τρεις παράλληλες κατευθύνσεις: τον διάλογο με την κινεζική πλευρά, την ανάπτυξη νέων μηχανισμών διαφοροποίησης των προμηθειών και την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των ήδη υπαρχόντων μέσων εμπορικής άμυνας.
Στα υφιστάμενα εργαλεία περιλαμβάνονται οι έρευνες για επιδοτήσεις, τα μέτρα διασφάλισης, αλλά και η πιθανή ενεργοποίηση του λεγόμενου «αντι-εξαναγκαστικού μηχανισμού» της ΕΕ. Ο συγκεκριμένος μηχανισμός δίνει τη δυνατότητα στην Ένωση να υιοθετήσει ένα ευρύ φάσμα μέτρων, από δασμούς έως μη δασμολογικές παρεμβάσεις, σε περίπτωση που θεωρηθούν ότι εφαρμόζονται πρακτικές οικονομικού εξαναγκασμού.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προσπαθήσει να καταστήσει σαφές ότι τα εργαλεία αυτά δεν έχουν σχεδιαστεί αποκλειστικά με στόχο την Κίνα, αλλά μπορούν να χρησιμοποιηθούν ευρύτερα.
Κατά τις μέχρι τώρα συνομιλίες, το Πεκίνο εμφανίζεται πρόθυμο να εξετάσει τρόπους αύξησης των εισαγωγών ευρωπαϊκών προϊόντων στην κινεζική αγορά, αλλά λιγότερο διατεθειμένο να συζητήσει περιορισμούς στις δικές του εξαγωγές προς την Ευρώπη.
Αυτό αποτελεί βασικό ζήτημα για την ΕΕ, δεδομένου του μεγάλου εμπορικού ελλείμματος, αλλά και των περιορισμών πρόσβασης στην κινεζική αγορά, καθώς και της σχετικά χαμηλής εγχώριας κατανάλωσης στην Κίνα.
Οι πιέσεις για κρίσιμες πρώτες ύλες και τεχνολογία
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητά επίσης από το Πεκίνο μεγαλύτερες διάρκειες αδειών και απλούστερες διαδικασίες για την εισαγωγή κρίσιμων υλικών, ενώ παράλληλα πιέζει για χαλάρωση των περιορισμών στην πρόσβαση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στην κινεζική αγορά και για περιορισμό των εξαγωγικών πλεονασμάτων της Κίνας.
Από την πλευρά της, η Κίνα ζητά η ΕΕ να προχωρήσει σε αντίστοιχες παραχωρήσεις, χαλαρώνοντας τους δικούς της ελέγχους σε περίπτωση που το Πεκίνο συμφωνήσει σε αλλαγές.
Οι δύο πλευρές έχουν θέσει ως χρονικό ορόσημο τον Οκτώβριο για την επίτευξη προόδου στις διαπραγματεύσεις. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είχε δηλώσει τον Ιούνιο ότι η Ένωση θα προχωρήσει σε αποφασιστικές ενέργειες εάν ο διάλογος δεν αποδώσει αποτελέσματα.
Ο Ευρωπαίος επίτροπος Εμπορίου, Μάρος Σέφτσοβιτς, αναμένεται να ταξιδέψει στην Κίνα τον Οκτώβριο προκειμένου να αξιολογήσει την πορεία των συνομιλιών, πριν από τη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών της ΕΕ στις Βρυξέλλες, όπου το ζήτημα θα βρεθεί στην ατζέντα.
Οι φόβοι για κινεζικά αντίποινα
Παρά τις διπλωματικές προσπάθειες, αρκετοί αξιωματούχοι στις Βρυξέλλες και σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εμφανίζονται επιφυλακτικοί για το κατά πόσο οι ηγέτες της ΕΕ διαθέτουν την πολιτική βούληση να προχωρήσουν σε μετωπική σύγκρουση με το Πεκίνο σε περίπτωση αποτυχίας της διπλωματίας.
Όπως σημειώνουν οι ίδιες πηγές, μια πιο σκληρή στάση από την πλευρά της Ευρώπης αναμένεται να προκαλέσει έντονη κινεζική αντίδραση.
Η ανησυχία εντείνεται από το γεγονός ότι η Κίνα διαθέτει ισχυρό έλεγχο σε κρίσιμες πρώτες ύλες και τεχνολογίες, όπως ορυκτά και ημιαγωγούς, που είναι απαραίτητα για κομβικούς ευρωπαϊκούς κλάδους, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και η αμυντική βιομηχανία.
Η δυνατότητα του Πεκίνου να χρησιμοποιήσει περιορισμούς στις εξαγωγές ως μοχλό πίεσης καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη την υιοθέτηση αυστηρών μέτρων από την ΕΕ, καθώς θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
Η Κίνα έχει ήδη προειδοποιήσει ότι θα αντιδράσει σε οποιαδήποτε προσπάθεια της Ένωσης να προστατεύσει τις βιομηχανίες της και να διευρύνει τα διαθέσιμα εργαλεία εμπορικής πολιτικής.
Το 2025, το Πεκίνο έδειξε τις δυνατότητες πίεσης που διαθέτει όταν επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, προκαλώντας διεθνή ανησυχία για ελλείψεις και πιθανές διακοπές στην παραγωγή.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της ευρωπαϊκής ευπάθειας στις διαταραχές εφοδιασμού αποτέλεσε και η παρέμβαση των ευρωπαϊκών αυτοκινητοβιομηχανιών, οι οποίες πίεσαν την Κομισιόν να αναστείλει προσωρινά κυρώσεις σε μεγάλο κινεζικό προμηθευτή ημιαγωγών. Οι εταιρείες είχαν προειδοποιήσει ότι χωρίς εξαίρεση θα αντιμετώπιζαν ελλείψεις αποθεμάτων μέσα σε λίγες εβδομάδες.
