Ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ κυβέρνησε το Ιράν για δεκαετίες, επηρεασμένος από παρανοϊκές τάσεις, απόλυτη εξουσία και την πίστη στη δική του θεϊκή μοίρα.
Ήταν ο Ανώτατος Ηγέτης της χώρας και ηγήθηκε με απόλυτη αυτοπεποίθηση.
Ως ένας από τους μεγαλύτερους αντιπάλους του Ντόναλντ Τραμπ, περιγράφτηκε από τον Αμερικανό πρόεδρο ως «ένα από τα πιο κακά άτομα στην ιστορία». Ο Τραμπ χαρακτήρισε την θανατηφόρα επίθεση στον Χαμενεΐ ως «τη μοναδική μεγαλύτερη ευκαιρία για τον ιρανικό λαό να ανακτήσει τη χώρα του», προκαλώντας τους Ιρανούς να επιδιώξουν αλλαγή καθεστώτος.
Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν επιβεβαίωσαν τον θάνατο του 86χρονου νωρίς το πρωί της Κυριακής, χωρίς όμως να διευκρινίζουν τα αίτια.
Ο Χαμενεΐ ήταν μόλις 50 ετών όταν διορίστηκε διάδοχος του πρώτου Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Ρουχολάχ Χομεϊνί. Ο ρόλος που κληρονόμησε ήδη διέθετε τεράστια εξουσία, αλλά ο Χαμενεΐ τον ενίσχυσε περαιτέρω. Το Ιράν που διαμόρφωσε περιστρεφόταν εξ ολοκλήρου γύρω από τον ίδιο.
Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, το καθεστώς του αντιμετώπισε πολλές διαμαρτυρίες και ήταν ιδιαίτερα αντιδημοφιλές σε πολλούς Ιρανούς. Ωστόσο, το δίκτυο μυστικών πληροφοριοδοτών και φρουρών που δημιούργησε, υπό την εποπτεία της πιστής Ισλαμική Φρουρά της Επανάστασης, διατηρούσε τον έλεγχο. Οι περισσότεροι φοβόντουσαν να διαμαρτυρηθούν, βλέποντας τι συνέβαινε σε όσους εξέφραζαν ανοιχτά αντίθεση.
Το 2022, για παράδειγμα, ξέσπασαν διαδηλώσεις μετά το θάνατο της Μαχσά Αμινί υπό αστυνομική κράτηση, μιας νεαρής γυναίκας κατηγορούμενης για παραβίαση αυστηρών κωδίκων ενδυμασίας. Ο Χαμενεΐ και οι πιστές δυνάμεις ασφαλείας αντέδρασαν βίαια. Περισσότεροι από 7.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά την αναταραχή, σύμφωνα με μία οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και σχεδόν 53.000 διαδηλωτές φέρεται να συνελήφθησαν.
Παρά τις διαδηλώσεις, ο Χαμενεΐ παρέμεινε αμετακίνητος, δηλώνοντας ότι οι «εχθροί» που νόμιζαν ότι μπορούν να «ξεριζώσουν το δέντρο της Ισλαμικής Δημοκρατίας» ήταν «εντελώς λάθος». Καθοδηγούνταν από δογματική πεποίθηση ότι υπήρχε ένας δρόμος που έπρεπε να ακολουθηθεί, ανεξάρτητα από τις συνέπειες.
Ο Χαμενεΐ γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μασχάντ, την πόλη με τον ιερότερο ναό του Ιράν. Από μικρός έλαβε θρησκευτική εκπαίδευση, την οποία συνδύασε με ενδιαφέρον για την πολιτική. Εντάχθηκε σε θρησκευτικό κίνημα αντίστασης που στόχευε στην ανατροπή της μοναρχίας, πολλά χρόνια πριν από την επανάσταση του 1979 που έφερε την Ισλαμική Δημοκρατία.
Έπαιξε σημαντικό ρόλο στην επανάσταση και ήταν στενός και έμπιστος συνεργάτης του Χομεϊνί, αποκτώντας διαδοχικά σημαντικές θέσεις. Το 1981 επέζησε από απόπειρα δολοφονίας που του κόστισε τη χρήση του δεξιού χεριού. Αργότερα εκείνης της χρονιάς εκλέχτηκε πρόεδρος με 97% των ψήφων, μετά τη δολοφονία του προηγούμενου προέδρου.
Υπηρέτησε δύο θητείες ως πρόεδρος πριν αναλάβει το αξίωμα του Ανώτατου Ηγέτη μετά τον θάνατο του Χομεϊνί. Αν και δεν είχε τα απαιτούμενα θρησκευτικά προσόντα που όριζε το σύνταγμα, αυτό τροποποιήθηκε και, παρά τις δικές του αντιρρήσεις, ο Χαμενεΐ ανέλαβε τη θέση. Μια πρόταση για κατανομή εξουσίας μεταξύ συμβουλίου για τη διατήρηση της κοινωνικής ενότητας εγκαταλείφθηκε.
Οι δεκαετίες εξουσίας του χαρακτηρίστηκαν από λατρεία προσωπικότητας, την οποία ο Χαμενεΐ ενίσχυσε πλήρως, και από την ικανότητά του να τοποθετεί σε όλα τα θεσμικά όργανα του Ιράν ηγέτες απόλυτα πιστούς σε αυτόν. Οι διαταγές του ήταν απόλυτες και η πίστη θεωρούνταν δεδομένη. Η οικονομία του Ιράν υποχώρησε, ιδιαίτερα καθώς διοχέτευε δισεκατομμύρια δολάρια στο πυρηνικό πρόγραμμα, φέρνοντάς τον σε σύγκρουση με πολλές δυτικές δυνάμεις και προκαλώντας κυρώσεις που περιόρισαν τη χώρα.
Ένα πυρηνικό σύμφωνο υπεγράφη το 2015 για τον περιορισμό των δραστηριοτήτων του Ιράν με αντάλλαγμα την άρση των εμπορικών περιορισμών, αλλά οι Ιρανοί δεν είδαν βελτίωση και επανέλαβαν τις διαδηλώσεις λόγω της οικονομικής πίεσης και των προσωπικών παραπόνων κατά του ηγέτη τους. Το σύμφωνο καταστράφηκε τελικά υπό τον Πρόεδρο Τραμπ, αφήνοντας την οικονομία του Ιράν απομονωμένη και προκαλώντας οργή στον Χαμενεΐ.
Ο Χαμενεΐ χαρακτήρισε την Αμερική «Μεγάλο Σατανά» και το Ισραήλ «Μικρό Σατανά», τον οποίο ορκίστηκε να καταστρέψει. Τα τελευταία χρόνια της ηγεσίας του, το Ιράν δημιούργησε έναν Άξονα Αντίστασης κατά της ισραηλινής και αμερικανικής επιρροής στη Μέση Ανατολή, υποστηρίζοντας τις ένοπλες ομάδες Χεζμπολάχ, Χαμάς και Χούθι, καθώς και παρέχοντας drones στη Ρωσία για χρήση στην Ουκρανία.
Στην τελική φάση, οι επιθέσεις του Ιράν αντιμετωπίστηκαν με ισραηλινή αντίδραση ακριβείας, και η αίσθηση ακαταμάχητης αυτοπεποίθησης του Χαμενεΐ άρχισε να αμφισβητείται.
Ο κόσμος άλλαξε ριζικά από τότε που ανέλαβε την εξουσία ο Αλί Χαμενεΐ, και η διαδοχή του αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για το Ιράν, τη Μέση Ανατολή και ολόκληρο τον πλανήτη.
