Με το ιστορικό παράδειγμα της Αρχαίας Αθήνας και της Μήλου παρομοιάζει το CNN το ζήτημα που κυριαρχεί στην παγκόσμια σκηνή με τη Γροιλανδία. Στην ανάλυσή του το αμερικανικό ΜΜΕ επισημαίνει τους κινδύνους που εγκυμονεί η άσκηση ωμής ισχύος απέναντι σε συμμάχους, 2.400 χρόνια μετά.
Το CNN διατυπώνει το ρητορικό ερώτημα «τι κοινό μπορεί να έχει ένα μικρό, άνυδρο νησί του Αιγαίου με το μεγαλύτερο νησί του πλανήτη, καλυμμένο από πάγους; Κι όμως, η Μήλος του 416 π.Χ. και η Γροιλανδία του 21ου αιώνα συνδέονται από την ίδια, διαχρονική λογική ισχύος: όταν οι μεγάλες δυνάμεις βλέπουν τον κόσμο όχι ως σύνολο συμμαχιών, αλλά ως χάρτη προς κατάκτηση».
Στον περίφημο «Μηλιακό Διάλογο», ο Θουκυδίδης κατέγραψε τη στιγμή που η Αθήνα – όπως απειλούν να κάνουν οι ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ – εγκατέλειψε τη διπλωματία και μίλησε ωμά τη γλώσσα της δύναμης.
Σήμερα, είκοσι τέσσερις αιώνες μετά, η συζήτηση γύρω από τη Γροιλανδία, επαναφέρει το ίδιο ερώτημα:
Είναι η ισχύς αρκετή για να διατηρήσει μία αυτοκρατορία ή μήπως αποτελεί τον πιο σύντομο δρόμο προς την αποδυνάμωσή της;
Από την αρχαία Ελλάδα έως τη σύγχρονη Αρκτική, η Ιστορία μοιάζει να επαναλαμβάνεται – όχι ως φάρσα, αλλά ως προειδοποίηση, τονίζει ο αναλυτής του CNN.
Μαρκ Κάρνεϊ: Ο Καναδός πρωθυπουργός και ο Θουκυδίδης
Όταν ο Καναδός πρωθυπουργός, Μαρκ Κάρνεϊ ανέβηκε στο βήμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, στις 21 Ιανουαρίου, παρέθεσε Θουκυδίδη, ως προειδοποίηση.
Ο πρώην κεντρικός τραπεζίτης της χώρας του, ανέτρεξε στις ιστορικές πηγές του Θουκυδίδη και στους στοχασμούς του Τσέχου συγγραφέα και πολιτικού, Βάτσλαβ Χάβελ, για να προειδοποιήσει τη διεθνή κοινότητα ότι ο κόσμος βρίσκεται «σε μια περίοδο ρήξης, όχι μετάβασης».
Ο Μαρκ Κάρνεϊ κατέδειξε ότι ένα σύστημα που βασίζεται σε κανόνες διαβρώνεται, όταν οι συμμαχίες δεν βασίζονται στην ταυτότητα, αλλά στο συμφέρον. Θεμελίωσε αυτή την επισήμανσή του, δε, μεταφέροντας την κατά Θουκυδίδη τοποθέτηση των Αθηναίων «οι ισχυροί πράττουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υφίστανται ό,τι πρέπει», όταν εκείνοι επιτέθηκαν κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο στη Μήλο, για να την εντάξουν στην αθηναϊκή συμμαχία. Όπως, λίγο πολύ, οι Αμερικανοί επιχειρούν για τη σημερινή Γροιλανδία.
CNN: Η Δηλιακή Συμμαχία και το ΝΑΤΟ
Το 416 π.Χ. η πόλη-κράτος της Αθήνας βρισκόταν σε παρατεταμένη σύγκρουση με τη Σπάρτη, τον ιστορικό της αντίπαλο. Για δεκαετίες, η Αθήνα είχε το πλεονέκτημα χάρη στις συμμαχίες της με μικρότερες πόλεις μέσω της Δηλιακής Συμμαχίας.
Μέχρι τότε, η συμμαχία αυτή είχε διαρκέσει σχεδόν 70 χρόνια – περίπου όσο και το σύγχρονο ΝΑΤΟ, που αποτελεί ανάλογο παράδειγμα μακρόχρονης αμυντικής συνεργασίας.
Την ίδια χρονιά, η Αθήνα θεώρησε τη Μήλο στρατηγικής σημασίας. Αν και το νησί δεν διέθετε στρατό, η γεωγραφική του θέση, στο σταυροδρόμι θαλάσσιων οδών, το καθιστούσε κρίσιμο για την ασφάλεια και την επιρροή των Αθηνών. Η Μήλος διατηρούσε ουδετερότητα, αλλά για την Αθήνα αυτό δεν ήταν πλέον αρκετό.
Όταν οι Αθηναίοι απαίτησαν την υποταγή της Μήλου, οι Μήλιοι αρνήθηκαν, επικαλούμενοι τη λογική και τη δικαιοσύνη. Οι Αθηναίοι απάντησαν με τη φράση που έμεινε στην ιστορία: «Ξέρετε όσο κι εμείς ότι το δίκιο υπάρχει μόνο μεταξύ ίσων, ενώ οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει».
Η Αρχαία Αθήνα κέρδισε ένα νησί αλλά έχασε μία αυτοκρατορία
Η Αθήνα κατέλαβε τη Μήλο με τη βία, πράξη που ερχόταν κόντρα στις αρχές και τις συμμαχίες που είχε χτίσει επί δεκαετίες. Λίγο αργότερα, οι συμμαχίες αυτές άρχισαν να διαλύονται, καθώς η πόλη βασίστηκε στην καταναγκαστική ισχύ αντί για τη συναίνεση. Μέσα σε μία δεκαετία, η Αθήνα ηττήθηκε και η αυτοκρατορία της κατέρρευσε.
Το επεισόδιο αυτό αφηγείται ο Θουκυδίδης στον περίφημο «Μηλιακό Διάλογο». Η διαχρονική του διδασκαλία δεν αφορά μόνο τη βία, αλλά κυρίως τον κίνδυνο της εξουσίας που ασκείται εις βάρος των συμμαχιών.
Ο «διάλογος της Γροιλανδίας» του Τραμπ
Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο CNN, ο ανώτερος σύμβουλος του Αμερικανού Προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, επικαλέστηκε τη λογική του Θουκυδίδη για να εξηγήσει τη στάση του Λευκού Οίκου σχετικά με την επιθυμία απόκτησης της Γροιλανδίας.
Ο Μίλερ ανέφερε: «Ζούμε σε έναν κόσμο που κυβερνάται από τη δύναμη, τη βία και την ισχύ. Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου από την αρχή του χρόνου».
Παραδέχθηκε ότι η ισχύς παραμένει καθοριστικός παράγοντας στις διεθνείς σχέσεις και ότι οι ΗΠΑ είναι ακόμη η ισχυρότερη χώρα παγκοσμίως. Ωστόσο, όπως συνέβη και με την αρχαία Αθήνα, η υπερβολική εμπιστοσύνη στη δύναμη μπορεί να αποβεί μοιραία. Η διατήρηση της παγκόσμιας επιρροής εξαρτάται από τις συμμαχίες και όχι από την επιβολή.
Η Γροιλανδία ως νέα Μήλος
Η Γροιλανδία, όπως κάποτε η Μήλος, θεωρείται στρατηγικό σημείο για την άμυνα των ΗΠΑ. Ήδη από το 1868, ο υπουργός Εξωτερικών, Γουίλιαμ Σιούαρντ είχε επιχειρήσει να την αγοράσει από τη Δανία, μετά την επιτυχή αγορά της Αλάσκας. Το 1946, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Χάρι Τρούμαν πρόσφερε 100 εκατομμύρια δολάρια σε χρυσό για το νησί, αναγνωρίζοντας τη σημασία του στην έναρξη του Ψυχρού Πολέμου.
Η Δανία απέρριψε την πρόταση, αλλά συμφώνησε σε στρατιωτική συνεργασία που εξασφάλισε στις ΗΠΑ πλήρη πρόσβαση στη Γροιλανδία. Η συμφωνία αυτή, γνωστή ως Defense of Greenland Agreement, υπογράφηκε το 1951 και παραμένει σε ισχύ μέχρι σήμερα.
Η εμπειρία αυτή απέδειξε ότι η συναίνεση και η διπλωματία αποδίδουν περισσότερο από τη βία. Οι ΗΠΑ πέτυχαν τους στρατηγικούς τους στόχους χωρίς να επιβάλουν τη θέλησή τους.
Το διαχρονικό δίδαγμα για τον Τραμπ
Ο Τραμπ έχει δίκιο να βλέπει τη Γροιλανδία ως στρατηγική προτεραιότητα. Με το λιώσιμο των πάγων και τη δημιουργία νέων θαλάσσιων διαδρομών, η Αρκτική μετατρέπεται σε νέο πεδίο ανταγωνισμού.
Η Ρωσία επενδύει σε παγοθραυστικά και υποδομές, ενώ η Κίνα αυτοχαρακτηρίζεται «σχεδόν αρκτική δύναμη» και σχεδιάζει τη λεγόμενη «Πολική Οδό του Μεταξιού».
Η Αρκτική θα μπορούσε να γίνει σύντομα κέντρο του παγκόσμιου εμπορίου. Η διαδρομή από την Ανατολική Ασία προς την Ευρώπη μέσω του Βόρειου Περάσματος μειώνει κατά 8.000 χιλιόμετρα τη μεταφορά σε σχέση με τη Διώρυγα του Σουέζ. Η Γροιλανδία προσφέρει στις ΗΠΑ στρατηγικό πλεονέκτημα που ούτε η Ρωσία ούτε η Κίνα μπορούν να αντισταθμίσουν.
Ωστόσο, οι ΗΠΑ δεν μπορούν να ανταγωνιστούν μόνες τους τη Ρωσία στην Αρκτική. Η ισχύς τους ενισχύεται μόνο μέσω του ΝΑΤΟ και των συμμάχων τους με αρκτική πρόσβαση, όπως ο Καναδάς, η Νορβηγία, η Δανία, η Ισλανδία, η Φινλανδία και η Σουηδία. Μαζί διαθέτουν πενταπλάσια αρκτική ακτογραμμή από τη Ρωσία και συγκρίσιμη ναυτική δύναμη.
Η πραγματική ισχύς των ΗΠΑ δεν προέρχεται από την κατοχή ενός νησιού, αλλά από το δίκτυο των συμμαχιών τους. Οποιαδήποτε πολιτική που θα έθετε σε κίνδυνο το ΝΑΤΟ για χάρη της Γροιλανδίας θα ήταν στρατηγικό λάθος.
Μία προσωρινή υποχώρηση
Στο Νταβός, ο Τραμπ φαίνεται να εγκατέλειψε την ιδέα απόκτησης της Γροιλανδίας μέσω εξαναγκασμού ή αγοράς, επιλέγοντας να στηριχθεί στη συμφωνία του Τρούμαν. Οι λεπτομέρειες της νέας «απεριόριστης συμφωνίας» παραμένουν ασαφείς, αλλά η ουσία είναι πως οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη όσα χρειάζονται μέσω των συμμαχιών τους.
Το ερώτημα είναι τι μπορεί να έχει χαθεί σε επίπεδο εμπιστοσύνης προς τους συμμάχους. Η αξιοπιστία χτίζεται σε δεκαετίες και μπορεί να χαθεί σε λίγες εβδομάδες. Αν το επεισόδιο αυτό οδηγήσει σε ενίσχυση της συμμαχίας του ΝΑΤΟ και της συνεργασίας στη Γροιλανδία, τότε ίσως το μάθημα του Θουκυδίδη να έχει ακόμη αξία:
Οι πραγματικές δυνάμεις δεν μετρούνται σε εδάφη, αλλά σε φίλους που αντέχουν στον χρόνο.
