Η 1η Μαΐου έχει ταυτιστεί διεθνώς με τους αγώνες των εργαζομένων, από την απεργία του 1886 στις Ηνωμένες Πολιτείες και τα γεγονότα του Χέιμαρκετ στο Σικάγο έως την καθιέρωσή της ως ημέρας εργατικής μνήμης και διεκδίκησης. Στην Ελλάδα, όμως, η Πρωτομαγιά φέρει και ένα από τα βαρύτερα φορτία της Κατοχής: την εκτέλεση των 200 κρατουμένων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την 1η Μαΐου 1944.
Εκείνο το πρωινό, οι γερμανικές αρχές κατοχής εκτέλεσαν 200 κομμουνιστές και αντιστασιακούς κρατούμενους, ως αντίποινα για την επίθεση ανταρτών του ΕΛΑΣ στους Μολάους Λακωνίας, όπου είχε σκοτωθεί ο Γερμανός στρατηγός Φραντς Κρεχ και μέλη της συνοδείας του. Οι περισσότεροι από τους μελλοθάνατους ήταν παλιοί πολιτικοί κρατούμενοι, που είχαν περάσει από την Ακροναυπλία και άλλους τόπους εξορίας και κράτησης, πριν παραδοθούν στους κατακτητές μετά την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα.
Η επιλογή τους δεν ήταν τυχαία. Οι 200 ανήκαν στον πυρήνα των πολιτικών αντιπάλων που είχαν ήδη διωχθεί από το καθεστώς Μεταξά και, στη συνέχεια, βρέθηκαν στα χέρια των ναζιστικών αρχών. Η εκτέλεσή τους είχε χαρακτήρα παραδειγματικής τρομοκράτησης, σε μια περίοδο κατά την οποία η Αντίσταση ενισχυόταν και οι κατοχικές δυνάμεις απαντούσαν με μαζικά αντίποινα.
Από το στρατόπεδο του Χαϊδαρίου οδηγήθηκαν στην Καισαριανή. Η εκτέλεση έγινε σε ομάδες. Πριν οδηγηθούν στο απόσπασμα, πολλοί άφησαν σημειώματα στους δικούς τους, με λίγες τελευταίες φράσεις που έμειναν ως τεκμήρια ψυχραιμίας, αξιοπρέπειας και πολιτικής πίστης. Το Σκοπευτήριο της Καισαριανής, ήδη συνδεδεμένο με εκτελέσεις της Κατοχής, μετατράπηκε οριστικά σε τόπο ιστορικής μνήμης.
Η πιο γνωστή μορφή ανάμεσα στους 200 ήταν ο Ναπολέων Σουκατζίδης, κρατούμενος και διερμηνέας στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Σύμφωνα με τη μαρτυρία που συνδέθηκε με την εκτέλεση, όταν διάβασε το όνομά του στον κατάλογο των μελλοθανάτων, του προτάθηκε να εξαιρεθεί λόγω της θέσης του ως διερμηνέα. Εκείνος αρνήθηκε να σωθεί αν στη θέση του εκτελούνταν άλλος κρατούμενος.
Η Πρωτομαγιά του 1944 έδωσε στην ελληνική επέτειο μια δεύτερη, βαριά διάσταση. Δεν είναι μόνο ημέρα εργατικών αγώνων. Είναι και ημέρα μνήμης για την Κατοχή, την Αντίσταση και τις μαζικές εκτελέσεις που σημάδεψαν την περίοδο της ναζιστικής κυριαρχίας στην Ελλάδα.
Ογδόντα δύο χρόνια αργότερα, η υπόθεση απέκτησε ένα νέο ιστορικό τεκμήριο. Τον Φεβρουάριο του 2026 εντοπίστηκαν σε διαδικτυακή δημοπρασία φωτογραφίες που αποτυπώνουν στιγμές από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή. Το υλικό προερχόταν από τη συλλογή Χόιερ και, σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, εξετάστηκε από αρμόδια στελέχη και εμπειρογνώμονες, οι οποίοι επιβεβαίωσαν την αυθεντικότητά του.
Η συλλογή αποκτήθηκε από το ελληνικό Δημόσιο μέσω του υπουργείου Πολιτισμού. Όπως ανακοίνωσε το ΥΠΠΟ, παραλήφθηκαν 262 φωτογραφίες, 16 έγγραφα και 4 παλαιά χαρτονομίσματα, ενώ το σύνολο της συλλογής μεταβιβάστηκε στο ελληνικό κράτος, ώστε να μη διασπαστεί και να διαφυλαχθεί ως ιστορικό τεκμήριο.
Τον Μάρτιο του 2026 παρουσιάστηκαν φωτογραφίες της συλλογής, ανάμεσά τους και εικόνες από τις τελευταίες στιγμές της εκτέλεσης. Δύο από τις πιο σκληρές φωτογραφίες δεν δόθηκαν στη δημοσιότητα, για λόγους σεβασμού προς τους νεκρούς και τους συγγενείς τους.
