Ο κρόκος, γνωστός διεθνώς και ως σαφράν, θεωρείται εδώ και αιώνες ένα από τα πιο πολύτιμα μπαχαρικά στον κόσμο. Με το έντονο άρωμα, τη χαρακτηριστική γεύση και το βαθύ χρυσαφένιο χρώμα που δίνει στα φαγητά, έχει κερδίσει μια ξεχωριστή θέση στις κουζίνες πολλών. Ωστόσο, η αξία του δεν περιορίζεται μόνο στη γαστρονομία.
Οι θεραπευτικές του ιδιότητες έχουν διαπιστωθεί από την αρχαιότητα, από τον ελληνορωμαϊκό κόσμο έως την Ινδία. Παραδοσιακά θεωρούνταν ένα φυσικό μέσο που μπορούσε να συμβάλει στη βελτίωση της διάθεσης, του ύπνου και της γενικής υγείας. Σήμερα, η επιστημονική έρευνα στρέφεται ξανά σε αυτό το πανάρχαιο μπαχαρικό, εξετάζοντας τις ουσίες που περιέχει και τον τρόπο με τον οποίο αυτές επηρεάζουν τον οργανισμό.
Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερες μελέτες συνδέουν το σαφράν με την υγεία της καρδιάς, την καλύτερη λειτουργία του εγκεφάλου, τη βελτίωση της ποιότητας του ύπνου, αλλά και άλλες σημαντικές πτυχές της ευεξίας.
Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, ο κρόκος προφανώς και δεν αποτελεί κάποια θαυματουργή λύση, αλλά αναμφίβολα μπορεί να είναι ένα πολύτιμο στοιχείο μιας συνολικά ισορροπημένης και υγιεινής διατροφής. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι πίσω από το εντυπωσιακό του χρώμα κρύβεται ένας συνδυασμός δραστικών συστατικών που εξηγούν γιατί ο κρόκος θεωρείται πολύτιμος εδώ και πολλούς αιώνες.
Τα βασικά δραστικά συστατικά του κρόκου
κροκίνη
πικροκροκίνη
σαφρανάλη
κροκετίνηΟι ενώσεις αυτές ευθύνονται για το έντονο άρωμα και τη χαρακτηριστική γεύση του μπαχαρικού, ενώ φαίνεται να σχετίζονται και με τα οφέλη του για την υγεία.
Γιατί ο κρόκος είναι το πιο ακριβό μπαχαρικό στον κόσμο
Η παραγωγή του απαιτεί τεράστια χειρωνακτική εργασία. Τα στίγματα συλλέγονται ένα-ένα με το χέρι και αφαιρούνται προσεκτικά από το άνθος. Δεν υπάρχουν μηχανικές μέθοδοι που να αντικαθιστούν αυτή τη διαδικασία.
Για να παραχθεί μόλις ένα γραμμάριο σαφράν, χρειάζονται περίπου 150 έως 200 άνθη. Κάθε στίγμα συλλέγεται και αποξηραίνεται χειροκίνητα, κάτι που εξηγεί γιατί είναι το ακριβότερο στον κόσμο.
Τα οφέλη του σαφράν για την υγεία
- Πιθανή αντικαρκινική δράση
Ορισμένες βιοδραστικές ενώσεις του κρόκου, όπως η κροκίνη και η κροκετίνη, έχουν δείξει σε εργαστηριακές και πειραματικές μελέτες αντικαρκινικές ιδιότητες. Οι ενώσεις αυτές φαίνεται να επηρεάζουν μηχανισμούς που χρησιμοποιούν τα καρκινικά κύτταρα για να αναπτύσσονται και να εξαπλώνονται, σε μορφές καρκίνου όπως: η λευχαιμία, ο καρκίνος του μαστού και ο καρκίνος του παχέος εντέρου. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι απαιτούνται περισσότερες κλινικές μελέτες σε ανθρώπους για να επιβεβαιωθεί αν μπορεί να χρησιμοποιηθεί θεραπευτικά.
- Έλεγχος βάρους και όρεξης
Έρευνες δείχνουν ότι ο κρόκος μπορεί να συμβάλλει σε καλύτερο έλεγχο της όρεξης και του σωματικού βάρους. Αναλύσεις κλινικών μελετών έχουν δείξει ότι η συμπληρωματική χορήγηση εκχυλίσματος σαφράν συνδέεται με μείωση της περιφέρειας μέσης και καλύτερη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα.
- Κατάθλιψη και άγχος
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πεδία έρευνας αφορά την ψυχική υγεία. Επιστημονικές ανασκοπήσεις δείχνουν ότι το σαφράν μπορεί να βοηθήσει στη μείωση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης και του άγχους. Σε ορισμένες μελέτες τα αποτελέσματα ήταν παρόμοια με εκείνα φαρμάκων αντικαταθλιπτικής δράσης και σημαντικά καλύτερα από το εικονικό φάρμακο.
Οι ίδιες εγκεφαλικές οδοί που επηρεάζουν τη διάθεση σχετίζονται επίσης με την προσοχή και τον έλεγχο των παρορμήσεων. Για τον λόγο αυτό οι ερευνητές εξετάζουν αν ο κρόκος μπορεί να βοηθήσει και σε άτομα με ΔΕΠΥ.
Σε μικρές κλινικές δοκιμές σε παιδιά και εφήβους, το εκχύλισμα σαφράν συνδέθηκε με βελτίωση συμπτωμάτων όπως η έλλειψη προσοχής και η υπερκινητικότητα. Παρόλα αυτά χρειάζονται μεγαλύτερες μελέτες για ασφαλή συμπεράσματα.
- Αϋπνία και ποιότητα ύπνου
Έρευνες δείχνουν ότι εκχύλισμα σαφράν σε δόση περίπου 28 mg ημερησίως για τέσσερις εβδομάδες μπορεί να βελτιώσει: τη σοβαρότητα της αϋπνίας, την ποιότητα του ύπνου και τον βαθμό ξεκούρασης που αισθάνεται κάποιος μετά τον ύπνο.
- Συμπτώματα εμμηνόπαυσης και προεμμηνορροϊκό σύνδρομο
Ο κρόκος δεν φαίνεται να επηρεάζει άμεσα τις ορμόνες, αλλά μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση ορισμένων συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης όπως η κακή διάθεση, το άγχος και τα προβλήματα ύπνου. Παράλληλα, φαίνεται να μειώνει τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου, όπως οι εναλλαγές διάθεσης, η ευερεθιστότητα, η ευαισθησία στο στήθος και το φούσκωμα. Επίσης έχει συνδεθεί και με μείωση του πόνου της περιόδου.
- Υγεία των ματιών
Οι αρχαίοι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν τον κρόκο για παθήσεις των ματιών. Σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι ίσως είχαν δίκιο. Υπάρχουν ενδείξεις ότι το σαφράν μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας και πιθανόν να επιβραδύνει την εξέλιξή της. Η κροκίνη φαίνεται να προστατεύει τα κύτταρα του αμφιβληστροειδούς από φλεγμονή και βλάβες.
- Καρδιαγγειακή υγεία
Σε αυτόν τον τομέα υπάρχουν από τις πιο ισχυρές ενδείξεις. Μεγάλες ανασκοπήσεις δεκάδων κλινικών δοκιμών έχουν δείξει ότι τα συμπληρώματα σαφράν μπορεί να συμβάλλουν σε ελτιώσεις σε δείκτες που σχετίζονται με την καρδιά και τον μεταβολισμό. Μεταξύ άλλων έχουν παρατηρηθεί: μείωση του σακχάρου στο αίμα, μείωση της ολικής και της LDL χοληστερόλης, μείωση των τριγλυκεριδίων, μικρή μείωση της αρτηριακής πίεσης και μείωση της περιφέρειας μέσης. Παράλληλα βελτιώθηκαν και δείκτες φλεγμονής και οξειδωτικού στρες. Οι ειδικοί τονίζουν ωστόσο ότι τα συμπληρώματα σαφράν σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την ιατρική θεραπεία.
Ποια είναι η ημερήσια ασφαλής δόση
Οι περισσότερες επιστημονικές μελέτες χρησιμοποιούν συμπυκνωμένα εκχυλίσματα σαφράν και όχι το ίδιο το μπαχαρικό.
Στις έρευνες αυτές: ασφαλής ημερήσια δόση θεωρούνται 15–30 mg εκχυλίσματος, αλλά σε ορισμένες δοκιμές χρησιμοποιήθηκαν έως 100 mg. Οι ειδικοί συνιστούν προσοχή στις μεγαλύτερες δόσεις και συμβουλή από επαγγελματία υγείας.
Επίσης, πριν από τη χρήση συμπληρωμάτων είναι σημαντικό να ελέγχεται το ποσοστό δραστικών συστατικών (π.χ. κροκίνες ή σαφρανάλη) και η αναλογία εκχυλίσματος. Χωρίς αυτές τις πληροφορίες δεν είναι εύκολο να γνωρίζει κανείς τι ακριβώς περιέχει το προϊόν.
Επιπλέον, όσοι λαμβάνουν φάρμακα, ιδιαίτερα αντικαταθλιπτικά, καλό είναι να συμβουλεύονται γιατρό ή φαρμακοποιό πριν από τη χρήση.
